opwegnaardehemel

Op weg naar de hemel

De titel heeft betrekking op de buitenkant van godshuizen en heeft helemaal niets met religie te maken. Hoewel? God heeft men in het algemeen bij bijna alle godsdiensten in de hemel vermoed. Het is dus niet zo verwonderlijk dat men in de 'kerkelijke' architectuur de hoogte inging om vanaf het hoogste punt van het bouwwerk contact te krijgen met het opperwezen.

Een bekijker van het gebouw gaat vanzelf met zijn blik omhoog naar dat hoogste punt. Dat gebeurde bij mij ook. Op een keer had ik bij het kijken naar een koepel bijna rechtstreeks contact met de hemel. De koepel was namelijk bedekt met glimmende zinkplaten en daardoor verblindde de daarin reflecterende zon mij.

Vanaf dat moment ben ik gaan letten op koepels in het felle zonlicht. Waanzinnig moeilijk om die goed te fotograferen vanwege de reflectie. Wél een uitdaging. Vanzelf ga je dan ook meer letten op de vormgeving van koepels, daken en zo. Ze verschillen enorm van vorm en dat nodigt natuurlijk op een andere manier weer uit om een foto te nemen.

Bij het nemen van zo'n foto hink ik daarom op een beetje op twee gedachten. Aan de ene kant wil ik een goede foto maken, aan de andere kant wil ik ook de bouwkundige verschillen laten zien.

In Marokko hebben de gebedshuizen aan de buitenkant aan de oostzijde allemaal een meestal witgekalkt erkertje zonder ramen, een uitbouw die aan de buitenzijde in ieder geval geen functie heeft. De dakjes van deze erkers zijn allemaal verschillend van vorm. Met een hoogstaande zon hebben die hemeltjes een oogverblindende weerkaatsing. Hoe het er aan de binnenkant uitziet weet ik niet. Als niet-moslim word je in Marokko, anders dan in Syrië of Egypte, niet in een moskee toegelaten. In Marokko is alleen de Sultan Hassan II moskee in Casablanca 'openbaar'.

Van de Grieks-orthodoxe kerkjes word ik geacht net als bij Marokkaanse gebedshuizen óók niet te weten hoe het er aan de binnenkant van de apsis uitziet. De buitenkant heeft een echt dak van steen of beton dat meestal rood, wit of blauw is gekalkt. Van de binnenkant weet ik echter wél iets. Alle Griekse kerken waren vroeger namelijk altijd open om de publieke ruimte toegankelijk te houden. Iedereen moest wanneer hij ook wilde kunnen bidden.

Aan de oostzijde in de kerk staat de ikonostasis, een scherm van muur tot muur om het altaar in de ruimte voor de priester af te schermen. Het dient ook als muur, meestal rijk versierd, waaraan ikonen worden opgehangen. In dat scherm zitten een of meer poortjes met gordijntjes. Daar ben ik - ik weet het, het mag eigenlijk niet - vaak doorheen gelopen om achter de ikonostasis de ruimte met het altaar te bekijken. Veel is daar niet: het altaar met een kruis, een paar kandelaars, vetlampjes, kaarsen, olijfolie, flesjes met water, ikonen, wat boeken. Weinig van belang, maar op de muur prijken soms de mooiste en best bewaard gebleven fresco's met dan bovenaan op ons neerkijkend de Pantokrator. Meestal zit in dít erkertje, in tegenstelling tot de Marokkaanse erkers, een venstertje.